Technologie



Regelvermogenmarkten

In real-time kunnen de BRP’s geconfronteerd worden met onbalansen. Deze onbalansen worden berekend voor de schikkingperiode, die in België een kwartier is. Dit betekent dat er een verschil is tussen de kwartiersom van injectie, afname en elektriciteitshandel in de perimeter en de genomineerde waarde van de BRP. De transmissienetbeheerder (TSO) zal deze onbalansen oplossen door de reserve-elektriciteit te activeren die op voorhand was gecontracteerd. Deze activaties resulteren in een toename of een afname van vraag en aanbod. Deze reserve-elektriciteit wordt gecontracteerd door de TSO op de zogenaamde reservemarkt. Hier koopt de TSO verschillende reserveproducten die aangeboden worden door andere marktspelers zoals elektriciteitsproducenten en –leveranciers. De meest gebruikelijke reserveproducten worden hieronder besproken.

Gebruikelijke leveranciers van reserve-stroom

Klassieke reserveproducten werden historisch aangeboden door grote productie-installaties of grote industriële consumenten. Beheerders van elektriciteitscentrales kunnen een zekere capaciteit aanbieden die Elia kan gebruiken voor opwaartse regulatie. Dit is nodig wanneer de real-time levering in het energiesysteem niet genoeg is om aan de totale vraag te voldoen. Anderzijds kunnen productie-installaties ook hun productie verlagen in het geval van een elektriciteitsoverschot op het net. Grote consumenten kunnen deals sluiten om hun verbruik op vraag van Elia te verhogen of te verlagen. Deze gecontroleerde sturing van het verbruik wordt vraagsturing of demand-response genoemd. (Hier wordt vaak ook naar verwezen als ‘demand side management’, maar dit is niettemin technisch gezien niet de volledig correcte term in deze context.)

Type reserve-Elektriciteit (Belgische naam)Gebruikelijke Europese naamVerklaring
R1 (primaire reserve)Frequency Containment Reserve (FCR)Slaat automatisch aan in een kwestie van seconden (volledig geactiveerd in 30 seconden) na de afwijking ten opzichte van de referentiefrequentie (50Hz in Europa). Het doel is om de frequentie-afwijking te beperken zodat een instorting (black out) van het systeem wordt voorkomen.
R2 (secundaire reserve)Automatic Frequency Restoration Reserve (aFRR)Deze reserves worden centraal gecontroleerd door Elia om de frequentie te herstellen naar de originele referentiewaarde. De reserves moeten volledig geactiveerd zijn binnen 7,5 minuten.
R3 (tertiaire reserve)Manual Frequency Restoration Reserve (mFRR)Deze vervangingsreserves zijn bedoeld om de R2-reserves vrij te maken nadat de frequentie hersteld is. Deze reserves worden manueel gecontroleerd en locaal geactiveerd. Deze zijn belangrijk om belangrijke onbalansen en congestieproblemen op te lossen, over een tijdsspanne van minuten tot uren. R3 moet volledig geactiveerd zijn binnen 15 minuten.

Pools van kleine decentrale opwekking en vraag vinden hun weg naar de reservemarkten

Al enkele jaren staat Elia toe dat kleine stuurbare elektriciteitsverbruikers en productie-eenheden die verbonden zijn met het distributienet deelnemen aan de regelvermogenmarkt. Aggregatoren zoals Next Kraftwerke voegen productie en aanvraag van verschillende groottes en technologieën samen in een zogenaamde virtuele energiecentrale (VPP). De eenheden in deze VPP worden dan gecontroleerd op een gecoördineerde manier. Dit heeft als resultaat dat de algemene pool reserve-elektriciteit kan leveren met dezelfde kwaliteit als de grote centrale elektriciteitsinstallaties en dit aan nog competitievere prijzen. Vandaag staat Elia aggregatoren toe om primaire en tertiare reserves aan te bieden. Samen met deze nieuwe vorm van reserve introduceerde Elia een nieuwe marktrol: de balanceringsdienstverlener (BSP). Deze verlenen flexibiliteit van een eenheid of een last op de reservemarkt aan partijen die flexibiliteitsdiensten nodig hebben, de TSO’s of DSO’s. Vaak wordt de flexibiliteit van enkele gedistribueerde eenheden samengevoegd door een BSP, die ook een aggregator wordt genoemd. Daarnaast is er vanaf 2017 ook de mogelijkheid om R3-biedingen te doen voor zelf gekozen momenten met zogenaamde ‘Free Bids’ of Bidladder.

De markt van R2 reserve-elektriciteit is nog steeds volledig gesloten en wordt bediend door minder dan een handvol leveranciers met grotere centrale eenheden. Elia is niettemin al aan het onderzoeken hoe ook deze resterende oligopoliemarkten opengesteld kunnen worden door niet-discriminerende concurrentie.

R1

ProductActivatierichtingReactiesnelheidPraktische implicaties
R1 opwaarts• Opwaartse regulatie
• Toename van productie
   of afname in consumptie
30 seconden• Ongeveer 100 activaties per jaar
• Gemiddeld 30 seconden activering
• Beperkte energieverandering
• Altijd binnen een veilig bereik
R1 neerwaarts• Neerwaartse regulatie
• Afname van productie of
   toename in consumptie
30 seconden• Ongeveer 100 activaties per jaar
• Gemiddeld 30 seconden activering
• Beperkte energieverandering
• Altijd binnen een veilig bereik
R1 sym - 100 mHzFlexibiliteit in beide richtingenBinnen seconden• Voortdurende opwaartse en neerwaartse activatie
• Aangeboden vermogen wordt volledig geactiveerd als de frequentie 100 mHz afwijkt van de referentie
• Op- en neerwaartse activaties compenseren elkaar gemiddeld
R1 sym - 200 mHzFlexibiliteit in beide richtingenBinnen seconden• Voortdurende opwaartse en neerwaartse activatie
• Aangeboden vermogen wordt volledig geactiveerd als de frequentie 200 mHz afwijkt van de referentie
• Op- en neerwaartse activaties compenseren elkaar gemiddeld

R3

ProductActivatierichtingReactiesnelheidPraktische implicaties
R3-Flex• Opwaartse regulatie
• Productietoename of
   consumptieafname
15 minuten of meer• Beperkt aantal activeringen:
   maximum 8 keer per maand
• Maximale activatietermijn van 2 uur
• Minimum 12 uur tussen activeringen
Vrije biedingen (R3)Flexibiliteit in richting naar keuze15 minuten• Flexibiliteit tot een uur voordien aangeboden
• Geen reservatie- maar activatieprijs
R3-Standard• Opwaartse regulatie
• Productietoename of
   consumptieafname
15 minuten• Maximale activatietermijn van 8 uur