Technologie



BRP en onbalans

De rol van het BRP

De verantwoordelijkheid voor het beheer van het evenwicht tussen productie en consumptie ligt in de handen van de transmissiesysteembeheerder. Deze verzekert het evenwicht van het controlegebied waarover hij verantwoordelijk is. Indien hij dit niet doet, zal de energie-uitwisseling met de aangrenzende netten verschillen van wat er afgesproken was (dit wordt een Area Control Error genoemd, of ACE). In België is er slechts één controlezone die het hele land dekt en de transmissienetbeheerder die de zone overziet is Elia. Het controlegebied moet niet noodzakelijk het hele land dekken. In Duitsland zijn er bijvoorbeeld vier zones.

Om ervoor te zorgen dat het evenwicht in het controlegebied behouden wordt, besteedt Elia deze verantwoordelijkheid uit aan de zogenaamde Balance Responsible Parties (BRP’s, in België worden deze ook ARP’s genoemd, kort voor Acces Responsible Party of toegangsverantwoordelijke). Een BRP is een rechtspersoon die het evenwicht van een of meerdere toegangspunten tot het net overziet. Het portfolio van de BRP wordt ook de evenwichtsperimeter genoemd. De BRP stelt een gebalanceerd portfolio samen door de combinatie van injectie, afname, uitwisseling met andere BRP’s en mogelijks ook in- of export naar andere controlegebieden. Elke generator en afnemer in het net is verplicht om een contract te hebben met een BRP. Zij kunnen als alternatief ook hun eigen BRP zijn.

Een voorbeeld om de rol van een BRP te illustreren: Een elektriciteitsleverancier koopt zijn elektriciteit van een windpark met een over-the-counter-contract. Op de dag zelf, neem nu een winderige vrijdag, is er een lage vraag van gezinnen maar wel hoge windproductie. Ervan uitgaande dat de leverancier ook zijn eigen BRP is, bestaat zijn perimeter uit de som van de injectie door de windpark, minus de afname van de verbonden gezinnen en de handel met andere BRP’s via de elektriciteitsmarkt. Op elk moment is hij verantwoordelijk voor het evenwicht tussen injectie en afname in zijn perimeter.

Voor de BRP ‘A’ uit de onderstaande grafiek kunnen het windpark met hoge productie en de lage elektriciteitsconsumptie een onevenwicht of 'onbalans' met overschot creëren. Op hetzelfde moment kan er een andere BRP ‘B’ zijn die een tekort heeft ten opzichte van zijn oorspronkelijke opdracht. Dit kan zo zijn door een uitval in de productiecentrale en een hogere consumptie door een fabriek in de perimeter. In de elektriciteitsmarkt kunnen beide BRP’s handelen om hun onbalans zo goed mogelijk te compenseren. Het kan inderdaad kostenefficiënter zijn om de onbalans op te lossen door handel van het elektriciteitsoverschot of het elektriciteitstekort in plaats van actie te ondernemen met eigen assets.

Het netto onbalansvermogen van alle BRP's samen wordt door Elia geleverd via diens gecontracteerde verleners van reserve-elektriciteit. De reservemarkten worden hier in meer detail toegelicht.

Prijzen van onbalans

Om de BRP’s te stimuleren hun huiswerk goed te maken en een perimeter in evenwicht te hebben, zal Elia een tarief opleggen aan alle BRP’s die in onbalans zijn. BRPs die met hun onbalans bijdragen aan de netto systeemonbalans dienen Elia te vergoeden voor het door Elia ingezette reservevermogen. Anderzijds worden BRP’s die met hun onbalans de het netto systeemonbalans verkleinen (waardoor Elia minder reservevermogen moet inzetten) beloond. Daarom publiceert Elia de onbalansgegevens van onbalans op zijn website en dit ongeveer in real time. Intraday onbalansen zijn dus toegestaan in België, maar worden ofwel financieel gestraft of beloond.

De financiële schikking gebeurt na de daadwerkelijke levering van elektriciteit. Zowel voor neerwaartse als opwaartse onbalans worden tarieven opgelegd. Tot en met 2012 waren deze prijzen gebaseerd op de gemiddelde day-ahead marktprijzen. Sindsdien is er een nieuw prijssysteem gekomen dat de kosten reflecteert die Elia nodig heeft om de onbalans daadwerkelijk te compenseren. De tarieven zijn gebaseerd op twee prijzen:

  • De marginale toenemende prijs (MTP): de prijs van het laatst geactiveerde opwaartse reguleringsreservebod in de merit order curve (leer hier meer over de merit order curve).
  • De marginale afnemende prijs (MAP): de prijs van het laatst geactiveerde neerwaartse reguleringsreservebod in de merit order curve.

De formules voor de berekening van onbalanstarieven op kwartierbasis worden in de onderstaande tabel weergegeven. Deze tabel is afkomstig van de website van Elia. Prijzen voor positieve onbalans kunnen zowel positief als negatief zijn. Een positieve prijs voor positieve onbalans (injectie overtreft afname) zorgt voor een uitbetaling door Elia aan de BRP. Een negatieve prijs voor een positieve onbalans zorgt ervoor dat de BRP Elia moet betalen.

Prijzen voor negatieve onbalans (afname overtreft injectie) kunnen ook zowel positief als negatief zijn. Een positieve prijs voor een negatieve onbalans zorgt voor een betaling van de BRP aan Elia. Bij een negatieve prijs voor een negatieve onbalans betaalt Elia de BRP.

Alpha is een correctiefactor die wordt toegepast op de onbalansprijs voor BRPs die het systeem ondersteunen. Dit zijn de BRPs met een positieve onbalans bij een negatieve systeemonbalans of omgekeerd. Alpha is nul bij kleine systeemonbalansen. Deze limiet ligt momenteel op 140 MW. Bij grotere systeemonbalansen, wordt alpha berekend op basis van de onbalans tijdens de laatste 7 kwartieren. Hoe hoger die onbalans is en was, hoe groter alpha. Het opzet van deze factor alpha is om te vermijden dat BRPs balanceringsvermogen zouden achterhouden om te speculeren op oplopende onbalansprijzen. De berekeningsregels voor deze factor kan u vinden op de Elia website.

Om real-time onbalansen te verminderen, werden reservemarkten gecreëerd. Daar kopen netbeheerders netdiensten die hen helpen om de netto onbalans van vraag- en aanbod te handhaven met reserveproducten. Lees hier meer over reservemarkten.